Doanh nghiệp Thái Nguyên trước vận hội phát triển mới

Từ nền tảng công nghiệp quy mô lớn, Thái Nguyên đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

Phát huy hiệu quả nguồn lực FDI, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tầm doanh nghiệp tư nhân và xây dựng hệ sinh thái liên kết sẽ là những yếu tố quan trọng để công nghiệp địa phương phát triển bền vững.

Một góc Nhà máy Khai thác Chế biến khoáng sản Núi Pháo.

Từ tăng trưởng quy mô đến nâng cao chất lượng

Những năm qua, công nghiệp đã trở thành trụ cột quan trọng trong cơ cấu kinh tế, góp phần đưa Thái Nguyên khẳng định vị thế trung tâm công nghiệp của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.

Sự phát triển của các ngành điện tử, chế biến, chế tạo, cùng sự hiện diện của những tập đoàn lớn và quá trình trưởng thành của khu vực kinh tế tư nhân đã tạo chuyển biến rõ nét về năng lực sản xuất, cơ cấu kinh tế và khả năng hội nhập của tỉnh.

Theo số liệu ước tính của Cục Thống kê được tỉnh công bố ngày 30/9/2026, GRDP của Thái Nguyên trong 9 tháng tăng 11,12% so với cùng kỳ. Riêng quý III, GRDP tăng 13,96%; khu vực công nghiệp - xây dựng tăng 20,34%, trong đó ngành công nghiệp tăng 21,17%. Tính chung 9 tháng, công nghiệp tăng 16,49%.

Những kết quả này cho thấy sức bật của nền kinh tế và vai trò đầu tàu của công nghiệp đối với tăng trưởng địa phương. Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất đã đạt mức lớn, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục gia tăng sản lượng, thu hút thêm vốn đầu tư hay mở rộng kim ngạch xuất khẩu, mà còn phải nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng tỷ lệ giá trị được tạo ra tại địa phương và củng cố năng lực của doanh nghiệp trong nước.

Sự hiện diện của các tập đoàn lớn, tiêu biểu như Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên, đã góp phần hình thành hệ sinh thái sản xuất quy mô lớn, thúc đẩy xuất khẩu và tạo việc làm. Đây là thành quả quan trọng trong chiến lược thu hút đầu tư của tỉnh.

Song, mức độ tập trung cao vào khu vực FDI cũng đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết với doanh nghiệp nội địa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và mở rộng khả năng tham gia của doanh nghiệp Thái Nguyên vào các chuỗi cung ứng.

Vấn đề không phải là lựa chọn giữa FDI và doanh nghiệp trong nước, mà là phát huy thế mạnh của cả hai khu vực trong một hệ sinh thái công nghiệp có tính bổ trợ. Khi doanh nghiệp FDI mở rộng sản xuất, doanh nghiệp nội địa cần có đủ năng lực cung ứng sản phẩm, linh kiện, dịch vụ kỹ thuật, logistics và các giải pháp hỗ trợ.

Khi đó, lợi ích từ thu hút đầu tư mới có thể lan tỏa sâu rộng hơn, tạo thêm giá trị gia tăng, việc làm chất lượng và nguồn thu cho nền kinh tế địa phương.

Phát triển công nghiệp xanh, nâng tầm doanh nghiệp tư nhân

Cùng với khu vực FDI, kinh tế tư nhân đang trở thành lực lượng quan trọng trong phát triển công nghiệp và dịch vụ của Thái Nguyên. Đến đầu tháng 9-2026, theo số liệu cập nhật của chuyên trang kinh tế tư nhân thuộc Sở Tài chính, tỉnh có 15.690 doanh nghiệp đăng ký lũy kế, với tổng vốn đăng ký 213.456 tỷ đồng; từ đầu năm có 1.386 doanh nghiệp thành lập mới.

Từ những doanh nghiệp quy mô lớn như Công ty TNHH Khai thác Chế biến Khoáng sản Núi Pháo, Công ty CP Gang thép Thái Nguyên, Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG đến hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp vào sản xuất, tạo việc làm, phát triển thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh.

9 tháng năm 2026, sản lượng thép của Công ty CP Gang thép Thái Nguyên đạt 730 nghìn tấn, tăng 10,5% so với cùng kỳ. Ảnh: Quang Khải

Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp tăng lên chưa đồng nghĩa với năng lực cạnh tranh đã được nâng cao tương ứng. Trong bối cảnh công nghiệp chuyển dịch sang công nghệ cao, tự động hóa, sản xuất thông minh và kinh tế xanh, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn về vốn, công nghệ, nhân lực, quản trị và khả năng tiếp cận thị trường.

Các yêu cầu về chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và tiêu chuẩn môi trường ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

Đối với doanh nghiệp, chuyển đổi xanh không chỉ là trách nhiệm với môi trường mà còn là giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất. Đầu tư thiết bị tiết kiệm năng lượng, tối ưu hóa quy trình, sử dụng nguyên vật liệu hiệu quả, tái sử dụng chất thải phù hợp và số hóa hoạt động quản lý có thể giúp giảm chi phí, tăng năng suất và cải thiện khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Vì vậy, đổi mới mô hình tăng trưởng cần được triển khai đồng thời ở cả cấp độ quản lý nhà nước và từng doanh nghiệp. Trong thu hút đầu tư mới, bên cạnh quy mô vốn và năng lực sản xuất, tỉnh cần chú trọng trình độ công nghệ, hiệu quả sử dụng tài nguyên, khả năng giảm phát thải, chất lượng việc làm và mức độ liên kết với nền kinh tế địa phương.

Với các dự án đang hoạt động, cần khuyến khích đổi mới công nghệ, phát triển sản xuất thông minh và áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng phù hợp.

Đối với FDI, định hướng thu hút có chọn lọc cần ưu tiên những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, như điện tử, bán dẫn, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất thông minh và nghiên cứu - phát triển.

Chất lượng một dự án không chỉ thể hiện ở tổng vốn đăng ký mà còn ở công nghệ được chuyển giao, năng lực nghiên cứu, chất lượng nhân lực, khả năng sử dụng nhà cung cấp trong nước và tác động lan tỏa đối với doanh nghiệp địa phương.

Song song với đó, chính sách phát triển kinh tế tư nhân cần chuyển trọng tâm từ gia tăng số lượng doanh nghiệp sang nâng cao chất lượng hoạt động. Các chương trình hỗ trợ cần sát nhu cầu thực tế, tập trung vào đổi mới công nghệ, quản trị sản xuất, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tiêu chuẩn chất lượng, sở hữu trí tuệ, tiếp cận tài chính và phát triển thị trường.

Công nghiệp hỗ trợ và nhân lực: Hai mắt xích cần được củng cố

Một nền công nghiệp mạnh không chỉ được đo bằng số lượng nhà máy lớn hay quy mô xuất khẩu, mà còn bằng năng lực của mạng lưới doanh nghiệp cung ứng đứng phía sau các nhà máy đó.

Với Thái Nguyên, phát triển công nghiệp hỗ trợ chính là một trong những hướng đi quan trọng để tăng cường mối liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước.

Theo thống kê của Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh vào tháng 6-2026, trên địa bàn có khoảng 119 doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực liên quan đến công nghiệp hỗ trợ, gồm 25 doanh nghiệp điện tử, 84 doanh nghiệp cơ khí và 10 doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực khác.

Đây là nền tảng ban đầu để tỉnh tiếp tục phát triển mạng lưới nhà cung cấp nội địa, từng bước nâng cao tỷ lệ doanh nghiệp địa phương tham gia chuỗi cung ứng.

Công ty Nhiệt điện Cao Ngạn - TKV được đánh giá là đơn vị thành công trong xây dựng mô hình "Nhà máy công viên".

Khi doanh nghiệp địa phương đủ điều kiện trở thành nhà cung cấp cấp 1, cấp 2, họ không chỉ mở rộng thị trường mà còn có cơ hội học hỏi công nghệ, tiêu chuẩn quản trị và phương thức tổ chức sản xuất hiện đại. Đây cũng là con đường để doanh nghiệp từng bước phát triển sản phẩm riêng, xây dựng thương hiệu và nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị.

Cùng với công nghiệp hỗ trợ, nguồn nhân lực là điều kiện quyết định khả năng tiếp nhận công nghệ và duy trì sức cạnh tranh. Sự phát triển của các ngành điện tử, bán dẫn, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh đòi hỏi người lao động có kiến thức chuyên môn, kỹ năng công nghệ và khả năng thích ứng với môi trường sản xuất hiện đại.

Do đó cần tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực. Các trường đại học, cao đẳng và cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần cập nhật chương trình theo nhu cầu thực tế; doanh nghiệp cần tham gia xây dựng chương trình, tổ chức thực hành, thực tập và đào tạo lại người lao động.

Hoạt động đào tạo phải gắn với vị trí việc làm, kỹ năng cụ thể và yêu cầu công nghệ của từng ngành, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động…

Nhân dịp kỷ niệm 22 năm Ngày Doanh nhân Việt Nam (13/10/2004 - 13/10/2026), từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh đã kiến nghị nghiên cứu xây dựng Chương trình phát triển nhà cung cấp Thái Nguyên với sự tham gia của cơ quan quản lý nhà nước, Hiệp hội, doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và các cơ sở đào tạo.

Cách tiếp cận này sẽ giúp chuyển hoạt động hỗ trợ từ hình thức sang thực chất, từ những chương trình riêng lẻ sang cơ chế hợp tác lâu dài. Khi chính quyền kiến tạo môi trường thuận lợi, Hiệp hội thực hiện tốt vai trò kết nối và doanh nghiệp chủ động đổi mới, các nguồn lực phát triển sẽ được sử dụng hiệu quả hơn, tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái công nghiệp có sức cạnh tranh cao.

Với sự đồng hành của chính quyền, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh và cộng đồng doanh nhân, Thái Nguyên có cơ sở để chuyển lợi thế về quy mô công nghiệp thành lợi thế về năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng.

Đó cũng là hướng đi quan trọng để doanh nghiệp trưởng thành cùng quá trình công nghiệp hóa, đưa Thái Nguyên tiến tới mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp xanh, hiện đại, công nghệ cao, với hệ sinh thái doanh nghiệp năng động và phát triển bền vững.

Hữu Minh