Mở rộng không gian cho làng nghề

Thêm dư địa phát triển

Toàn tỉnh hiện có 94 cụm công nghiệp được thành lập, tổng diện tích 3.617 ha. Trong đó, có 11 cụm công nghiệp làng nghề, tổng diện tích khoảng 124,7 ha (diện tích đất công nghiệp 75,76 ha), tỷ lệ lấp đầy khoảng 29%. Nhiều cụm công nghiệp làng nghề đã phát huy hiệu quả rõ nét. Cụm công nghiệp Bãi Ổi là một ví dụ.

Hiện các hộ sản xuất tại Làng nghề Mộc Bãi Ổi đều nằm trong khu dân cư nên khó mở rộng sản xuất. Ảnh chụp tại cơ sở của gia đình anh Nguyễn Xuân Quyền.

Tại Làng nghề Mộc Bãi Ổi có hơn 150 hộ làm nghề, trong đó Hợp tác xã Mộc Bãi Ổi có 65 thành viên, doanh thu hằng năm đạt hàng trăm tỷ đồng. Song nhiều cơ sở hiện vẫn phải sản xuất trong khu dân cư, kéo theo những hệ lụy về bụi, tiếng ồn, nước thải. Việc tháo gỡ các thủ tục liên quan đến Cụm công nghiệp Bãi Ổi, điều chỉnh ngành nghề thu hút đầu tư và tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất đã mở ra cơ hội đưa các cơ sở sản xuất từ làng nghề vào khu tập trung.

Tháng 8 vừa qua, Hợp tác xã Mộc Bãi Ổi trúng đấu giá quyền sử dụng đất với số tiền 91 tỷ đồng để thực hiện dự án quản lý, vận hành, khai thác cụm công nghiệp này. Ông Nguyễn Đình Thinh, Giám đốc Hợp tác xã cho rằng, khi được đưa vào sản xuất tập trung, các thành viên có điều kiện di dời cơ sở khỏi khu dân cư, giảm ô nhiễm môi trường, đồng thời mở rộng quy mô, đầu tư công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm.

Không chỉ Bãi Ổi, nhiều cụm công nghiệp làng nghề khác cũng đang được hoàn thiện hạ tầng và thu hút đầu tư. Ví như Cụm công nghiệp làng nghề Trung Nghĩa - Đông Thọ đã hoàn thành đầu tư hạ tầng và đang thu hút doanh nghiệp vào sản xuất.

Những kết quả trên cho thấy, khi có mặt bằng phù hợp và hạ tầng đồng bộ, làng nghề có thêm dư địa để phát triển. Đây cũng là điều kiện quan trọng để chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất tập trung, từng bước hình thành những cơ sở có quy mô lớn hơn, tăng khả năng ứng dụng công nghệ và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Gỡ điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng

Tạo mặt bằng cho làng nghề phát triển là cần thiết song hiệu quả chỉ đạt được khi đi cùng với việc tháo gỡ những điểm nghẽn về thủ tục, giải phóng mặt bằng, đầu tư hạ tầng và xử lý môi trường. Theo Sở Công Thương, trong 94 cụm công nghiệp đã thành lập, hiện còn 27 cụm công nghiệp đang triển khai đầu tư. Nhiều dự án gặp khó khăn do thủ tục pháp lý, bồi thường giải phóng mặt bằng, giao đất và đầu tư hạ tầng kỹ thuật. Riêng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng gặp vướng mắc tại hầu hết các cụm công nghiệp do chính sách đất đai, đơn giá bồi thường thay đổi, khó xác định nguồn gốc đất và quy chủ.

Một góc Cụm công nghiệp Đông Sơn, xã Bố Hạ.

Trước thực tế trên, các địa phương, chủ đầu tư và cơ quan chuyên môn phối hợp tập trung tháo gỡ từng điểm nghẽn. Đối với các cụm công nghiệp đã hoàn thiện thủ tục, đang giải phóng mặt bằng, địa phương đẩy nhanh kiểm đếm, quy chủ, phê duyệt phương án bồi thường và chi trả cho người dân. Với các dự án đã được giao đất, chủ đầu tư phải tập trung san lấp, xây dựng hạ tầng, nhất là hệ thống xử lý nước thải, đồng thời đẩy mạnh thu hút nhà đầu tư thứ cấp.

Bà Nguyễn Thị Hạnh, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Sản xuất giấy và bao bì Duy Khánh - chủ đầu tư Cụm công nghiệp Đông Sơn (tại Bố Hạ) chia sẻ: Công ty đang từng bước tháo gỡ các vướng mắc về mặt bằng và nguồn vật liệu san lấp. Hiện dự án còn hơn 1,1 nghìn m² chưa giải phóng mặt bằng, chủ yếu liên quan khu vực tái định cư. Đơn vị được tỉnh cấp mỏ đất và đang hoàn thiện các thủ tục khảo sát, đánh giá trữ lượng. Dự kiến hoàn thiện san lấp mặt bằng và bàn giao cho các nhà đầu tư thứ cấp vào cuối năm 2027.

Cách làm này cho thấy quan điểm phát triển cụm công nghiệp của tỉnh đang chuyển mạnh từ “có quy hoạch, có mặt bằng” sang yêu cầu cao hơn là mặt bằng sạch, hạ tầng đồng bộ và bảo đảm môi trường. Đi cùng với việc tạo thêm quỹ đất, Bắc Ninh cơ cấu lại các cụm công nghiệp không còn phù hợp.

Theo rà soát, trong 67 cụm công nghiệp đã đi vào hoạt động có 21 cụm công nghiệp được quy hoạch chuyển đổi sang mục đích sử dụng đất khác, với tổng diện tích 329 ha. Đây là hướng đi cần thiết. Bởi những cụm hoạt động chậm, không còn phù hợp với quy hoạch, chủ đầu tư yếu kém hoặc không có khả năng hoàn thiện hạ tầng cần được xem xét đưa ra khỏi quy hoạch, thu hồi dự án để dành nguồn lực, quỹ đất cho những dự án có khả năng phát triển tốt hơn. Đặc biệt, đối với những cụm công nghiệp làng nghề gây ô nhiễm nghiêm trọng như Phong Khê, Phú Lâm, Văn Môn, Đại Bái, Châu Khê…, việc bị dừng hoạt động là cần thiết để bảo đảm kỷ cương trong quản lý đất đai, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy và bảo vệ môi trường. Đây là bước sàng lọc để nghề truyền thống được tổ chức lại trong những không gian sản xuất phù hợp hơn, sạch hơn và hiện đại hơn.

Về lâu dài, cụm công nghiệp làng nghề cần được nhìn nhận như một “không gian chuyển tiếp” giữa bảo tồn và phát triển. Vì vậy, tạo thêm mặt bằng sản xuất, hoàn thiện hạ tầng, hỗ trợ đổi mới công nghệ và kiểm soát môi trường chính là tạo nền tảng để những giá trị nghề truyền thống tiếp tục được trao truyền.

Bài, ảnh: Thế Đại