Arabica Sơn La hướng tới thương hiệu cà phê tiêu biểu ASEAN

Đầu tư chế biến sâu, nâng cao giá trị cà phê

Cà phê là một trong những cây công nghiệp chủ lực của tỉnh Sơn La, trong đó chủ yếu là cà phê Arabica. Năm 2026, toàn tỉnh có khoảng 44.000 ha cà phê, sản lượng cà phê nhân ước đạt 50.960 tấn, tập trung ở khoảng 50 xã, phường, trong đó các địa bàn trọng điểm gồm: Mai Sơn, Chiềng Mai, Chiềng Mung, Thuận Châu, Chiềng La, Muổi Nọi, Bình Thuận, Sốp Cộp, Sông Mã, Mường Chanh, các phường Chiềng An, Chiềng Cơi, Chiềng Sinh, Tô Hiệu và một số xã khác.

Đặc biệt, cà phê Sơn La đã được bảo hộ Chỉ dẫn địa lý “ Cà phê Sơn La ”, đồng thời đã hình thành các vùng cà phê ứng dụng công nghệ cao, cà phê đặc sản và các chuỗi sản xuất theo tiêu chuẩn bền vững.

Ông Vương Văn Hải, Chủ tịch Hội Cà phê Sơn La chia sẻ về những giải pháp nâng cao giá trị cà phê Sơn La.

Chia sẻ riêng với phóng viên Báo Công Thương, ông Vương Văn Hải, Chủ tịch Hội Cà phê Sơn La cho biết, những năm gần đây, sản xuất cà phê tại Sơn La từng bước chuyển từ cung cấp nguyên liệu thô sang nâng cao chất lượng, phát triển chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm. Toàn tỉnh hiện có hơn 1.100 ha cà phê đặc sản, sản lượng khoảng 1.000 tấn cà phê nhân; đồng thời hình thành hai vùng sản xuất cà phê ứng dụng công nghệ cao tại Mai Sơn và Thuận Châu, với tổng diện tích hơn 1.000 ha.

Những năm qua, ngoài tiêu thụ ở thị trường trong nước, cà phê Sơn La cũng từng bước hiện diện tại thị trường EU, Bắc Mỹ, Trung Đông và ASEAN...

Chủ tịch Hội Cà phê Sơn La cho rằng , hiện nay, người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến việc “cà phê có ngon hay không”, mà còn quan tâm đến câu hỏi: cà phê được sản xuất ở đâu, bằng cách nào, có an toàn không, có truy xuất được nguồn gốc không, có thân thiện với môi trường không và người nông dân có được hưởng lợi tương xứng hay không... Chính vì vậy, thời gian tới là phải chuyển từ tư duy có cà phê để bán sang có sản phẩm cà phê mà khách hàng muốn mua với giá trị cao.

Là một trong những doanh nghiệp thu mua, chế biến cà phê hàng đầu tại Sơn La, Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Cát Quế (Chi nhánh Sơn La) đã đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại, đồng thời hỗ trợ người dân nâng cao kỹ thuật canh tác, quản lý chất lượng vùng nguyên liệu và cải thiện năng lực chế biến, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Theo ông Phạm Thắng, Tổng Giám đốc Công ty, đầu tư chế biến sâu là hướng đi quan trọng để đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và gia tăng đơn hàng. Qua đó, doanh nghiệp từng bước nâng cao hiệu quả xuất khẩu, đồng thời góp phần khẳng định và lan tỏa thương hiệu cà phê Sơn La tới đối tác trong nước và quốc tế.

Hướng tới thương hiệu cà phê tiêu biểu ASEAN

Ông Nguyễn Đức Thắng - Tổng thư ký Việt Nam của Liên đoàn Chuỗi bán lẻ và Nhượng quyền ASEAN (ARFF) cho rằng, mở rộng thị trường cà phê Sơn La cần dựa trên chất lượng, truy xuất nguồn gốc, kết nối trực tiếp người mua và kết quả bán thử. ARFF mong muốn hỗ trợ tiếp cận nhà nhập khẩu, rang xay, hệ thống phân phối, bán lẻ và chuỗi cà phê quốc tế.

Cần hình thành nhóm doanh nghiệp, hợp tác xã nòng cốt; chuẩn hóa chất lượng, bộ mẫu và hồ sơ từng lô: vùng trồng, niên vụ, sơ chế, thử nếm, khả năng cung ứng, lịch giao. Bên cạnh cà phê nhân, thử nghiệm cà phê rang, túi lọc và quà tặng theo nhu cầu để phát triển thương hiệu, tăng giá trị.

Tại Trung Quốc, ưu tiên sản phẩm thương mại với Quảng Đông, trước hết là Quảng Châu; tiếp cận Thượng Hải với cà phê đặc sản cao cấp. Tại Nhật Bản, kết nối nhà rang xay, phân phối và nghiên cứu mua lại các nhà máy/doanh nghiệp trong lĩnh vực cà phê.

Ông Nguyễn Đức Thắng chia sẻ giải pháp đưa Arabica Sơn La trở thành một trong những thương hiệu cà phê tiêu biểu của ASEAN trên thị trường quốc tế.

Với EU, đề xuất Hamburg làm đầu mối nhập khẩu, rang xay; Ba Lan kết nối phân phối tại Trung Đông Âu. Khởi đầu bằng gửi mẫu, thử nếm, lô nhỏ; chuẩn bị hồ sơ an toàn thực phẩm, truy xuất và đáp ứng EUDR theo sản phẩm, làm rõ trách nhiệm các bên & lộ trình áp dụng.

Về nguyên liệu dài hạn, khảo sát Hủa Phăn, Xiêng Khoảng, tham khảo kinh nghiệm Bolaven; hợp tác với nông hộ, doanh nghiệp Lào. Cà phê Lào phải truy xuất, ghi nhãn đúng xuất xứ, tách biệt với thương hiệu Sơn La.

Đề xuất phối hợp Viettel Post khảo sát gom hàng tại Sơn La, kết nối Công viên Logistics Viettel Lạng Sơn và Trung tâm giao dịch nông sản/trái cây Trung Quốc - ASEAN tại Bằng Tường theo khả năng khai thác; làm rõ tuyến, chi phí, thông quan, bảo quản, trách nhiệm.

Đồng thời, xây dựng catalogue đa ngôn ngữ, hồ sơ lô hàng qua QR, thử nghiệm thương mại điện tử; theo dõi từ gửi mẫu đến giao dịch thử. Nghiên cứu hợp tác với Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam về thiết kế bộ nhận diện, bao bì, câu chuyện vùng trồng phù hợp thị trường nhập khẩu; kết nối qua cơ quan đại diện Việt Nam, tổ chức xúc tiến, chuyên gia thử nếm và nhà rang xay. “ARFF mong muốn góp phần đưa Arabica Sơn La từng bước trở thành một trong những thương hiệu cà phê tiêu biểu của ASEAN trên thị trường quốc tế” , ông Thắng chia sẻ.

Sản phẩm cà phê Sơn La đang từng bước chinh phục thị trường trong nước, quốc tế.

Nêu giải pháp để cà phê Sơn La chinh phục thị trường Anh, ông Lê Đình Bá, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Vương quốc Anh cho rằng, doanh nghiệp Sơn La nên ưu tiên tiếp cận các nhà rang xay chuyên nghiệp, giới thiệu sản phẩm có hương vị phù hợp, chất lượng ổn định và thông tin vùng trồng rõ ràng.

“Doanh nghiệp, hợp tác xã cần làm nổi bật điểm khác biệt của sản phẩm, sản lượng cung ứng, mức giá, khả năng và thời gian giao hàng. Câu chuyện về vùng nguyên liệu, người sản xuất và quá trình xây dựng thương hiệu sẽ có sức thuyết phục hơn khi đi kèm mẫu hàng thực tế”, ông Lê Đình Bá chia sẻ.

Trong khi đó, đưa ra giải pháp để nâng cao giá trị sản phẩm cà phê của tỉnh nhà, Chủ tịch Hội Cà phê Sơn La cho rằng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, chú trọng chọn lọc, nhân rộng các giống cà phê chất lượng cao, kháng bệnh tốt, phù hợp với thổ nhưỡng; hướng dẫn nông dân canh tác theo quy trình chuẩn, sử dụng phân hữu cơ, tưới nước hợp lý, thu hái quả chín 100% và sơ chế đúng kỹ thuật. Cùng với đó là xây dựng vùng sản xuất tập trung, quản lý thống nhất và bảo đảm truy xuất nguồn gốc.

Trong giai đoạn tới, Hiệp hội sẽ đồng hành, hỗ trợ nông dân, tổ hợp tác và doanh nghiệp đạt các chứng nhận quốc tế. Đây không chỉ là điều kiện để tiếp cận các thị trường cao cấp mà còn tạo cơ hội nâng giá bán sản phẩm từ 15-30%.

Bên cạnh nâng cao chất lượng, việc phát triển du lịch trải nghiệm tại các vườn cà phê, gắn với giới thiệu văn hóa thưởng thức cà phê của người dân Tây Bắc, cũng được kỳ vọng tạo thêm sức hút cho điểm đến, đồng thời mở rộng kênh tiêu thụ trực tiếp và gia tăng giá trị cho cà phê Sơn La.

Trên địa bàn tỉnh Sơn La có 20 doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở đầu mối sản xuất, thu mua, sơ chế, chế biến cà phê. Đồng thời duy trì 2 vùng ứng dụng công nghệ cao cà phê với diện tích 1.039,5 ha, 1.560 hộ gia đình tham gia; 06 chuỗi liên kết cà phê với diện tích 2.172,6 ha, sản lượng 4.586 tấn/năm. Cà phê Sơn La được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bảo hộ Chỉ dẫn địa lý từ năm 2017; hiện duy trì quản lý cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý “Cà phê Sơn La” cho 8 tổ chức. Có 9 sản phẩm cà phê được công nhận OCOP, gồm 1 sản phẩm 5 sao, 5 sản phẩm 4 sao và 3 sản phẩm 3 sao.

Hoàng Hòa